zaterdag 11 januari 2014

De herkomst van onze dialectwoorden


Regelmatig gebruiken we in ons plaatselijk dialect woorden die ontleend zijn aan het Frans, Duits, Spaans of Italiaans. De betekenis van die woorden is doorgaans wel duidelijk maar over herkomst ervan tasten we vaak in het duister.



Ons dialect wemelt van de Franse invloeden

Als liefhebber van taal doet het me plezier als mijn dorpsgenoten woorden gebruiken die uit een andere taal afkomstig zijn. En dan bedoel ik niet zozeer termen als "selfie" of "googlen" maar meer de woorden die Napoleon en de Spanjaarden en Romeinen bij ons achterlieten:

  • zo gingen wij thuis niet naar de kapper maar naar de "coiffeur";
  • en de post werd in ons dorp niet door een postbode van TNT bezorgd maar door een "facteur";
  • en de harmonie wordt voorafgegaan door iemand met "d'en drapeau", de vlag van het korps;
  • ik denk dan ook aan het woord "stievel" (laars), dat afgeleid is van het Italiaanse "stivale".
In de regel is de herkomst van die woorden wel duidelijk. En als dat niet meteen duidelijk is, volstaat het om er een Duits of Frans woordenboek (dictionaire) bij te pakken.

Herkomst soms volslagen onduidelijk

Hoewel ons dagelijks spraakgebruik steeds meer doordrenkt raakt van Engelstalige begrippen, vang ik bij oudere dorpsgenoten soms nog markante woorden of uitdrukkingen op, waarvan ik de herkomst met geen mogelijkheid weet te achterhalen.

Zelf kom ik uit een arbeidersmilieu en ik hoor mijn vader nóg zeggen dat hij na een fikse inspanning “de luuter op zing prei” had staan. De eigenlijke betekenis van het woord "luuter" is zeepsop, maar mijn vader gebruikte het om aan te geven dat hij verschrikkelijk getranspireerd had. Geen idee waar het woord “luuter” vandaan komt. Het Frans en Duits geven wat dat betreft geen enkel aanknopingspunt.


Wie het weet, mag het zeggen

En wat te denken van “dei heit geine kefoek”, of in normaal Nederlands “iemand zonder veel pit, energie of fut”. Een taalkundige ben ik allerminst,  dus ik hoop dat het woord “kefoek” fonetisch correct gespeld is. Dat geldt trouwens ook voor de woorden “eine boaj” (een agent of  veldwachter) of “eine leun” (een slungel?). Het zijn allemaal woorden die ik in mijn jeugd regelmatig hoorde, maar waarvan me de herkomst nooit is duidelijk geworden. Niet dat het me uit de slaap houdt, maar van tijd tot tijd houdt het me wel bezig. Daarom, wie het weet, mag het zeggen.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten